Thomas Hobbes: Lewiatan i filozofia polityczna Hobbesa

0

Thomas Hobbes (ur. 5 kwietnia 1588, zm. 4 grudnia 1679) był angielskim filozofem, który wywarł znaczący wpływ na rozwój myśli politycznej i społecznej. Obecnie, mając 91 lat (według daty śmierci), zapisał się w historii jako autor fundamentalnego dzieła „Lewiatan”, w którym przedstawił swoją teorię umowy społecznej. Przez większość swojego długiego życia był związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów, pełniąc funkcję tutora i sekretarza dla kilku pokoleń.

Jego narodziny były przedwczesne, wywołane strachem matki przed zbliżającą się inwazją hiszpańskiej Wielkiej Armady. Sam filozof wspominał to wydarzenie, mówiąc, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. Thomas Hobbes był prawdziwym polimatą, człowiekiem renesansu o niezwykle szerokich horyzontach. W ciągu swojego długiego życia wnosił wkład w tak różnorodne dziedziny jak historia, jurysprudencja (teoria prawa), geometria, optyka, teologia, etyka, a także zajmował się tłumaczeniami klasyki. Jest uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej, a jego najbardziej wpływowym dziełem jest wydana w 1651 roku książka „Lewiatan”, w której sformułował teorię umowy społecznej.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 91 lat (wiek w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Brak informacji
• Dzieci: Brak informacji
• Zawód: Filozof, matematyk, historyk, tłumacz
• Główne osiągnięcie: Autor filozofii politycznej i teorii umowy społecznej, twórca dzieła „Lewiatan”

Podstawowe informacje o Thomasie Hobbesie

Thomas Hobbes urodził się 5 kwietnia 1588 roku w Westport, a zmarł 4 grudnia 1679 roku, dożywając sędziwego wieku 91 lat. Jego przyjście na świat było naznaczone niezwykłymi okolicznościami; narodziny były przedwczesne, spowodowane silnym lękiem matki na wieść o zbliżającej się inwazji hiszpańskiej Wielkiej Armady. Hobbes sam skomentował to wydarzenie, wskazując, że jego matka urodziła bliźnięta: jego samego oraz strach. To doświadczenie mogło wpłynąć na jego późniejsze rozważania o ludzkiej naturze i roli lęku w społeczeństwie.

Hobbes jest powszechnie uznawany za jednego z kluczowych twórców nowoczesnej filozofii politycznej. Jego najbardziej wpływowym dziełem jest monumentalna książka „Lewiatan”, wydana w 1651 roku. W tym przełomowym dziele filozof przedstawił swoją teorię umowy społecznej, która do dziś stanowi fundament wielu debat politycznych. Jego intelektualny dorobek wykracza jednak daleko poza filozofię polityczną. Hobbes był prawdziwym polimatą, człowiekiem renesansu o niezwykle szerokich horyzontach. W ciągu swojego długiego życia wnosił znaczący wkład w tak różnorodne dziedziny jak historia, jurysprudencja (teoria prawa), geometria, optyka, teologia i etyka. Zajmował się również tłumaczeniami klasyki, co świadczy o jego wszechstronności.

Rodzina i życie prywatne Thomasa Hobbesa

Ojciec filozofa, Thomas Sr., pełnił funkcję wikariusza. Jednak jego kariera duchowna została przerwana po incydencie, w którym brał udział w bójce z lokalnym duchownym przed własnym kościołem. Skutkiem tego wydarzenia była konieczność opuszczenia Londynu przez ojca, co miało znaczący wpływ na wczesne życie młodego Thomasa. Po ucieczce ojca, opiekę nad Thomasem przejął ich zamożny stryj, Francis Hobbes. Francis był producentem rękawiczek i odegrał kluczową rolę w życiu bratanka, finansując jego edukację i zapewniając mu stabilne warunki rozwoju intelektualnego.

Przez większość swojego dorosłego życia Thomas Hobbes był silnie związany z arystokratyczną rodziną Cavendishów. Pełnił tam rolę tutora, czyli nauczyciela, oraz sekretarza dla kilku pokoleń tej wpływowej dynastii. Ta długoletnia relacja nie tylko zapewniła mu stabilność materialną, ale także dała mu unikalny dostęp do elitarnych kręgów intelektualnych i politycznych. W 1647 roku, podczas pobytu na wygnaniu w Paryżu, Hobbes objął prestiżową funkcję instruktora matematyki dla młodego Karola, księcia Walii, który później miał zostać królem Karolem II. Ta rola podkreślała jego uznanie jako myśliciela i pedagoga.

Edukacja i rozwój intelektualny Thomasa Hobbesa

Już przed podjęciem studiów uniwersyteckich, młody Thomas Hobbes dał dowód swoich niezwykłych talentów humanistycznych. Dokonał imponującego wyczynu filologicznego, tłumacząc dzieło „Medea” Eurypidesa z języka greckiego na łacińskie wiersze. To świadectwo jego wczesnych zdolności językowych i literackich, które zapowiadały jego późniejszą karierę jako myśliciela i pisarza.

W latach 1601–1602 Thomas Hobbes wstąpił do Magdalen Hall, instytucji poprzedzającej Hertford College na Uniwersytecie Oksfordzkim. Tam zgłębiał tajniki logiki scholastycznej i matematyki. Mimo formalnego kształcenia, sam Hobbes nie przepadał za ówczesnym systemem nauczania uniwersyteckiego, uznając go za zbyt ograniczający i oderwany od rzeczywistości. Lata 1610–1615 przyniosły mu pierwszą znaczącą podróż edukacyjną po Europie, znaną jako „Grand Tour”. Ta wyprawa pozwoliła mu zetknąć się z nowymi, europejskimi metodami naukowymi i krytycznymi, które stanowiły wyraźną opozycję wobec tradycyjnej scholastyki. Doświadczenia te miały niebagatelny wpływ na kształtowanie się jego własnych poglądów filozoficznych i naukowych.

Kariera zawodowa i kluczowe dzieła Thomasa Hobbesa

Pierwszym znaczącym dziełem Thomasa Hobbesa, opublikowanym w 1628 roku, było angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa. Co istotne, był to pierwszy przekład tego historycznego dzieła dokonany bezpośrednio z greckiego manuskryptu, co świadczyło o jego biegłości w językach klasycznych i jego zaangażowaniu w przenoszenie kluczowych tekstów do szerszego obiegu.

Przez pewien czas Hobbes pracował również jako amanuensis, czyli sekretarz lub kopista, dla słynnego filozofa i męża stanu, Francisa Bacona. W tej roli pomagał Baconowi w tłumaczeniu kilku jego esejów na język łaciński, co pozwoliło mu bliżej poznać metody pracy jednego z najwybitniejszych myślicieli epoki. W 1642 roku wydał swoje dzieło „De Cive” (O obywatelu), które stanowiło trzecią część jego planowanego, ambitnego systemu filozoficznego. Książka ta została bardzo dobrze przyjęta w kręgach intelektualnych, zyskując uznanie za klarowność argumentacji i nowatorskie podejście do problematyki państwa.

Jednakże opus magnum Thomasa Hobbesa, które ugruntowało jego pozycję w historii myśli, ukazało się w połowie 1651 roku. Był to „Lewiatan”. Dzieło to słynęło nie tylko z potężnej treści filozoficznej, ale także z ikonicznej rycinę na stronie tytułowej. Przedstawiała ona giganta złożonego z małych ludzkich postaci, co stanowiło potężną metaforę państwa jako „ciała politycznego” pod absolutną władzą suwerena. Hobbes opracował ambitny system filozoficzny, który zamierzał podzielić na trzy traktaty: „O ciele” (De Corpore), „O człowieku” (De Homine) oraz „O państwie”. Jego celem było wyjaśnienie wszystkich zjawisk poprzez mechaniczne działanie i ruch, co odzwierciedlało jego zainteresowanie naukami przyrodniczymi.

Kluczowe dzieła Thomasa Hobbesa w porządku chronologicznym:

• Angielskie tłumaczenie „Wojny peloponeskiej” Tukidydesa (1628)
• „De Cive” (O obywatelu) (1642)
• „Lewiatan” (1651)

Polityka i teoria filozoficzna Thomasa Hobbesa

Centralnym punktem teorii politycznej Thomasa Hobbesa jest koncepcja „stanu natury”. Filozof opisywał go jako ekstremalny stan „wojny każdego z każdym” (łac. bellum omnium contra omnes), w którym życie ludzkie jest „samotne, biedne, bezbronne, zwierzęce i krótkie”. W tym pierwotnym stanie, według Hobbesa, nie istnieją żadne prawa ani moralność, a jednostki kierują się wyłącznie własnym interesem i instynktem przetrwania. Człowiek jest z natury egoistyczny i dąży do zaspokojenia swoich potrzeb, co w braku zewnętrznej kontroli prowadzi do konfliktu.

W swojej teorii politycznej Hobbes argumentował, że jedynym skutecznym sposobem na uniknięcie chaosu i brutalności, które charakteryzują stan natury, jest powierzenie absolutnej władzy suwerenowi. Doprowadzić do tego ma umowa społeczna, w której jednostki dobrowolnie rezygnują z części swoich swobód na rzecz silnego i niepodzielnego rządu. Suweren, niezależnie od tego, czy jest to monarcha, czy zgromadzenie, posiada nieograniczoną władzę, której celem jest zapewnienie pokoju i bezpieczeństwa wszystkim obywatelom. Skuteczna umowa społeczna nie musi koniecznie prowadzić do ubezwłasnowolnienia jednostek i przekazania całej władzy suwerenowi, ale w interpretacji Hobbesa, absolutna władza jest niezbędna do utrzymania porządku.

Doświadczenie angielskiej wojny domowej (1642–1651) między siłami parlamentarnymi a rojalistami miało ogromny wpływ na poglądy Hobbesa. Brutalność i chaos tego konfliktu utwierdziły go w przekonaniu, że rządy absolutne są konieczne do utrzymania stabilności społecznej. Wojna domowa w Anglii była dla niego dowodem na to, że bez silnej, nadrzędnej władzy, społeczeństwo pogrąża się w anarchii. Jego wizja państwa jako Leviatanu, potężnego ciała politycznego, miała zapobiec powtórzeniu się takich katastrof i zapewnić trwały pokój.

Warto wiedzieć: Koncepcja suwerena u Hobbesa jest kluczowa dla jego teorii. Suweren, choć absolutny, nie jest arbitralny. Jego głównym zadaniem jest zapewnienie bezpieczeństwa i porządku, co stanowi podstawę dla wszelkiego dobra społecznego i indywidualnego. Bez niego, ludzkość pogrążyłaby się w stanie, który sam Hobbes określił jako „wojnę każdego z każdym”.

Kontrowersje i konflikty w życiu Thomasa Hobbesa

Publikacja „Lewiatana” w 1651 roku wywołała natychmiastowy skandal i burzę w świecie intelektualnym. Hobbes został oskarżony o ateizm, co było wówczas niezwykle poważnym zarzutem, a także o promowanie idei znanych jako „hobbizm”. Te kontrowersje doprowadziły do zerwania jego kontaktów z wygnanymi rojalistami w Paryżu, którzy postrzegali go jako zagrożenie dla tradycyjnych wartości.

Hobbes popadł również w ostry konflikt intelektualny z René Descartesem. Po napisaniu krytyki jego „Medytacji o pierwszej filozofii” w 1641 roku, ich wymiana zdań była na tyle szorstka i konfrontacyjna, że Descartes ostatecznie zerwał wszelką korespondencję z Hobbesem. Ten spór ilustruje nie tylko różnice w ich poglądach filozoficznych, ale także temperament obu myślicieli.

Ze względu na swoje kontrowersyjne poglądy religijne i polityczne, Hobbes musiał stawić czoła poważnym konsekwencjom. W 1640 roku, na jedenaście lat, uciekł z Anglii do Paryża, obawiając się prześladowań. Po powrocie do Anglii, w obliczu burzliwych zmian politycznych, szukał ochrony u rewolucyjnego rządu angielskiego, co świadczyło o jego pragmatyzmie i zdolności do adaptacji w trudnych czasach. Jego życie było naznaczone trudnymi wyborami i konfrontacjami, które jednak nie powstrzymały go przed dalszym rozwijaniem swoich idei.

Ciekawostki z życia Thomasa Hobbesa

Podczas swojej podróży po Włoszech, w 1636 roku, Thomas Hobbes odwiedził Galileusza we Florencji. Galileusz przebywał wówczas w areszcie domowym po wyroku inkwizycji, a jego sytuacja oraz prace naukowe miały istotny wpływ na zainteresowanie Hobbesa fizyką i doktryną ruchu. To spotkanie mogło pogłębić jego mechanistyczne podejście do opisu świata.

W 1647 roku Hobbes otarł się o śmierć z powodu ciężkiej choroby. Dolegliwość ta wyłączyła go z pracy intelektualnej na sześć długich miesięcy. Pomimo dramatycznych okoliczności, po wyzdrowieniu zdołał ukończyć pisanie swojego najważniejszego dzieła, „Lewiatana”, co świadczy o jego niezwykłej wytrwałości i determinacji.

Mimo że Thomas Hobbes był głęboko zainteresowany fizyką i ruchem ciał, otwarcie gardził pracą eksperymentalną. Uważał ją za mniej wartościową niż czyste rozważania teoretyczne i dedukcyjne. Preferował metody a priori, które pozwalały na dochodzenie do prawdy poprzez rozumowanie, a nie poprzez obserwację empiryczną. To podejście odzwierciedla jego racjonalistyczne skłonności i wiarę w potęgę ludzkiego umysłu.

Istotne daty z życia Thomasa Hobbesa:

• 1588: Narodziny Thomasa Hobbesa
• 1601–1602: Studia w Magdalen Hall (Oksford)
• 1610–1615: Pierwsza „Grand Tour” po Europie
• 1628: Publikacja tłumaczenia „Wojny peloponeskiej”
• 1640: Ucieczka z Anglii do Paryża
• 1641: Krytyka „Medytacji” Kartezjusza
• 1642: Publikacja „De Cive”
• 1647: Choroba i okres rekonwalescencji; nauczanie Karola II
• 1651: Publikacja „Lewiatana”
• 1660: Powrót monarchii (restauracja Stuartów)
• 1679: Śmierć Thomasa Hobbesa

Thomas Hobbes, jako jeden z kluczowych myślicieli nowożytności, zrewolucjonizował filozofię polityczną, formułując koncepcję umowy społecznej i absolutnego suwerena w swoim dziele „Lewiatan”. Jego analizy stanu natury i roli władzy państwowej, choć kontrowersyjne, pozostają fundamentalne dla zrozumienia rozwoju myśli zachodniej oraz dyskusji o porządku społecznym i bezpieczeństwie.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Thomas_Hobbes