Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow (1873–1943) był jednym z najwybitniejszych rosyjskich kompozytorów, pianistów i dyrygentów epoki romantyzmu. Uznawany za jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli tego nurtu w muzyce klasycznej, Rachmaninow zasłynął przede wszystkim jako wirtuoz fortepianu o fenomenalnej technice i unikalnym brzmieniu, a także jako twórca dzieł charakteryzujących się śpiewną melodyjnością i bogatą fakturą. Po emigracji z Rosji w 1917 roku, skupił się głównie na karierze koncertującego pianisty, wspierając finansowo swoją rodzinę.
Na [marzec 1943] Siergiej Rachmaninow miał 69 lat. Był żonaty z Natalią Satina, z którą miał dwie córki: Irinę i Tatianę. Jego głównym osiągnięciem jest stworzenie dzieł o niezwykłej melodyjności i bogactwie harmonicznym, w tym słynnego II Koncertu fortepianowego c-moll, który do dziś stanowi kamień milowy w repertuarze pianistycznym.
Najważniejsze fakty:
- Wiek: 69 lat (na marzec 1943)
- Żona/Mąż: Natalia Satina
- Dzieci: Irina, Tatiana
- Zawód: Kompozytor, pianista, dyrygent
- Główne osiągnięcie: II Koncert fortepianowy c-moll, twórczość o śpiewnej melodyjności i bogatej fakturze
Siergiej Rachmaninow: Biografia
Podstawowe Informacje
Dane Biograficzne
Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow przyszedł na świat 1 kwietnia 1873 roku (według starego stylu 20 marca) w posiadłości Siemionowo, położonej niedaleko Starej Russy w guberni nowogrodzkiej, w Imperium Rosyjskim. Jego życie zakończyło się 28 marca 1943 roku w Beverly Hills w Kalifornii, zaledwie kilka dni przed swoimi 70. urodzinami. Przyczyną jego śmierci był czerniak (melanoma).
Pochodzenie i Rodzina
Rachmaninow wywodził się z rosyjskiej arystokracji. Rodzinna tradycja głosiła, że ród kompozytora pochodzi od legendarnego Wasilija o przydomku „Rachman”, który miał być wnukiem Stefana III Wielkiego, hospodara mołdawskiego. Status artystyczny i historyczny Siergieja Rachmaninowa jest niepodważalny – jest on uznawany za jednego z najwybitniejszych pianistów swoich czasów oraz jednego z ostatnich wielkich przedstawicieli romantyzmu w rosyjskiej muzyce klasycznej.
Życie Prywatne i Rodzinne
Rodzice i Wczesne Wychowanie
Ojciec Siergieja, Wasilij Arkadiewicz Rachmaninow, był emerytowanym oficerem armii i pianistą amatorem. Matka, Lubow Pietrowna Butakowa, rozpoczęła naukę gry na pianinie z młodym Siergiejem, gdy ten miał zaledwie cztery lata. Siergiej był trzecim z sześciorga dzieci. Rodzina była naznaczona tragediami – siostra Sofia zmarła na błonicę, a Jelena, która stanowiła ważną inspirację muzyczną dla Siergieja, zmarła w wieku 18 lat.
Upadek Finansowy Rodziny i Wpływ Babci
Problemy finansowe ojca, spowodowane niekompetencją w zarządzaniu majątkiem, doprowadziły do utraty przez rodzinę wszystkich pięciu posiadłości. Wymusiło to na nich przeprowadzkę do małego mieszkania w Petersburgu i przekreśliło plany dotyczące wojskowej kariery Siergieja. Po rozstaniu rodziców dużą rolę w jego wychowaniu odegrała babcia, Sofia Butakowa. To ona zabierała go na nabożeństwa do cerkwi, gdzie młody Siergiej zafascynował się śpiewami liturgicznymi i dźwiękiem dzwonów kościelnych, co z pewnością wpłynęło na jego późniejszą twórczość.
Relacja z Nikołajem Zwieriewem
W 1885 roku Siergiej Rachmaninow zamieszkał w Moskwie u surowego nauczyciela, Nikołaja Zwieriewa. Ich relacja, początkowo oparta na edukacji muzycznej, zakończyła się gwałtownym konfliktem w 1889 roku. Zwieriew odmówił Siergiejowi pomocy w zapewnieniu prywatności niezbędnej do komponowania, uważając to za marnotrawstwo jego talentu pianistycznego. Mimo tego trudnego rozdziału, po sukcesie opery „Aleko”, dawny nauczyciel, z którym był skłócony, podarował Siergiejowi złoty zegarek w dowód uznania.
Edukacja i Początki Kariery
Studia w Konserwatoriach
Siergiej Rachmaninow studiował w Konserwatorium Petersburskim, a następnie kontynuował naukę w Konserwatorium Moskiewskim. Kształcił się pod okiem wybitnych mistrzów, takich jak Aleksander Siloti, Siergiej Taniejew oraz Anton Areński. W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta” (Free Artist), co świadczyło o jego nadzwyczajnych osiągnięciach już na tym etapie kariery.
Debiut Operowy „Aleko” i Pochwała Czajkowskiego
Jako pracę dyplomową, Siergiej Rachmaninow napisał w zaledwie 17 dni jednoaktową operę „Aleko”, opartą na poemacie Puszkina. Dzieło to odniosło ogromny sukces w Teatrze Bolszoj, zdobywając uznanie krytyków i publiczności. Co więcej, sam Piotr Czajkowski, jeden z najwybitniejszych kompozytorów rosyjskich, chwalił młodego kompozytora za to imponujące osiągnięcie, co stanowiło znaczące potwierdzenie jego talentu.
Kariera Pianisty i Kompozytora
Przełomowy „Koncert fortepianowy nr 2” i Depresja
Po katastrofalnej premierze swojej I Symfonii w 1897 roku, Rachmaninow popadł w czteroletnią depresję, która znacząco wpłynęła na jego dalszą twórczość i samopoczucie. Dopiero terapia u dr. Nikołaja Dahla pozwoliła mu odzyskać siły i równowagę psychiczną. Owocem tego okresu był ukończony w 1901 roku słynny II Koncert fortepianowy c-moll, który stał się jednym z jego najbardziej rozpoznawalnych i uwielbianych dzieł, a także kamieniem milowym w historii koncertów fortepianowych.
Kariera Dyrygencka i Emigracja
W latach 1904–1906 Siergiej Rachmaninow pełnił funkcję dyrygenta w Teatrze Bolszoj, gdzie zyskał uznanie za swoje interpretacje spektakli operowych. Jednakże burzliwe wydarzenia rewolucji rosyjskiej w 1917 roku zmusiły go do opuszczenia ojczyzny. W 1918 roku Rachmaninow na stałe osiedlił się w Nowym Jorku. Ze względu na potrzebę utrzymania rodziny, musiał skupić się głównie na karierze koncertującego pianisty, co znacząco wpłynęło na jego późniejszą aktywność kompozytorską.
Spadek Aktywności Twórczej i Styl Kompozytorski
Po wyjeździe z Rosji, aktywność kompozytorska Siergieja Rachmaninowa drastycznie spadła – ukończył jedynie sześć znaczących dzieł. Pomimo tego, jego muzyka nadal zachwycała. Charakteryzowała się śpiewną melodyjnością, gęstą fakturą kontrapunktyczną i bogatą kolorystyką orkiestrową. W jego kompozycjach często słychać echa rosyjskiej duszy, a także głębokie emocje, które potrafił przekazać zarówno w utworach na fortepian, jak i w tych na fortepian i orkiestrę. Twórczość rachmaninowa, obejmująca koncerty, sonaty, preludia, wariacje i utwory symfoniczne, stanowi ważny element światowego repertuaru.
Pianista i Technika
Wirtuozeria i Charakter Gry
Siergiej Rachmaninow był powszechnie uważany za jednego z najwybitniejszych wirtuozów fortepianu w historii. Jego gra cechowała się niezwykłą czystością, precyzją rytmiczną oraz unikalnym, pełnym i rezonującym tonem. Posiadał gigantyczne dłonie, które pozwalały mu na swobodne uderzanie interwału decymy dwunastej (rozpiętość około 30 cm), co było kluczowe w wykonywaniu jego własnych, wymagających technicznie utworów. Istnieją spekulacje medyczne, że mógł cierpieć na zespół Marfana, co mogłoby tłumaczyć jego warunki fizyczne, w tym imponujący wzrost (około 198 cm).
Nagrania i Dziedzictwo Pianistyczne
Rachmaninow pozostawił po sobie bogatą spuściznę nagraniową. Dla wytwórni Victor Talking Machine Company zarejestrował wiele swoich wykonań, a także nagrał rolki do pianoli Ampico. Te nagrania do dziś stanowią wzór interpretacji jego własnych utworów, pozwalając przyszłym pokoleniom pianistów zgłębiać tajniki jego mistrzowskiego stylu. Jego wkład w historię muzyki jako pianisty jest nie do przecenienia, podobnie jak jego twórczość kompozytorska.
Majątek i Finanse
Zarobki po Studiach i Debiuce
Tuż po ukończeniu konserwatorium, Siergiej Rachmaninow podpisał kontrakt wydawniczy z Gutheilem na kwotę 500 rubli, co było znaczącą sumą, zważywszy, że wcześniej zarabiał skromne 15 rubli miesięcznie, udzielając lekcji gry na pianinie. Jego publiczny debiut we wrześniu 1892 roku, podczas którego zaprezentował słynne Preludium cis-moll, przyniósł mu honorarium w wysokości 50 rubli. Te początkowe sukcesy finansowe stanowiły fundament jego późniejszej stabilności.
Posiadłość Villa Senar
Od 1932 roku Siergiej Rachmaninow spędzał lata w swojej luksusowej posiadłości Villa Senar w Szwajcarii. Zbudował ją, aby odtworzyć atmosferę ukochanej, rosyjskiej Iwanowki, która była dla niego symbolem spokoju i inspiracji. Ta posiadłość stała się jego azylem, miejscem gdzie mógł tworzyć i odpoczywać z dala od zgiełku świata, choć aktywność kompozytorska po emigracji była już ograniczona.
Zdrowie
Epizod Malarii i Depresja
W 1891 roku, podczas wakacji w Iwanowce, Siergiej Rachmaninow zachorował na ciężką odmianę malarii, co na pewien czas przerwało jego postępy w nauce i pracy twórczej. Poważniejszym kryzysem zdrowotnym okazała się jednak depresja, która dotknęła go po porażce I Symfonii w 1897 roku. Stan ten, trwający cztery lata, był głębokim załamaniem nerwowym, z którego pomógł mu wyjść dr Nikołaj Dahl. Wpływ zdrowia psychicznego na twórczość kompozytora, zwłaszcza w kontekście jego dzieł fortepianowych i koncertów, jest znaczący.
Ostatnie Lata i Choroba
W 1942 roku pogarszający się stan zdrowia Siergieja Rachmaninowa zmusił go do przeprowadzki do cieplejszego klimatu Beverly Hills w Kalifornii. Podczas swojej ostatniej trasy koncertowej w 1943 roku był już bardzo chory. Choroba ta ostatecznie doprowadziła do diagnozy zaawansowanego czerniaka, który stał się przyczyną jego śmierci.
Ciekawostki
Pamięć Muzyczna i Bunt w Młodości
Już jako czterolatek Siergiej Rachmaninow wykazywał się fenomenalną pamięcią słuchową, potrafiąc bezbłędnie powtórzyć usłyszane fragmenty muzyczne. W okresie nauki w Konserwatorium Petersburskim Rachmaninow był jednak dość niesfornym uczniem – wagarował, oblewał przedmioty ogólnokształcące i celowo fałszował swoje karty ocen. Ta młodzieńcza buntowniczość kontrastuje z jego późniejszą, zdyscyplinowaną pracą pianistyczną i kompozytorską.
Złoty Zegarek i Tytuł „Wolnego Artysty”
Po sukcesie opery „Aleko”, jego dawny nauczyciel Nikołaj Zwieriew, z którym był skłócony, podarował mu w dowód uznania swój złoty zegarek. W wieku 19 lat, po zdaniu egzaminów z najwyższymi notami, Siergiej Rachmaninow otrzymał dyplom uprawniający go do oficjalnego używania tytułu „Wolny Artysta” (Free Artist), co podkreślało jego wyjątkowe osiągnięcia już na wczesnym etapie kariery artystycznej. Jego utwory, takie jak koncerty, sonaty, preludia i rapsodie, na stałe wpisały się w kanon muzyki klasycznej.
Najważniejsze Dzieła i Osiągnięcia
Opera „Aleko”
Jednoaktowa opera „Aleko”, napisana przez Siergieja Rachmaninowa w zaledwie 17 dni jako praca dyplomowa, odniosła natychmiastowy sukces w Teatrze Bolszoj. Dzieło to, oparte na poemacie Puszkina, zostało pochwalone przez samego Piotra Czajkowskiego, co stanowiło znaczące potwierdzenie talentu młodego kompozytora.
Koncert fortepianowy nr 2 c-moll
Po okresie głębokiej depresji, która nastąpiła po nieudanej premierze I Symfonii, Siergiej Rachmaninow powrócił do kompozycji z niezmierzoną siłą. W 1901 roku ukończył słynny II Koncert fortepianowy c-moll, który stał się jednym z jego najbardziej uwielbianych dzieł i kamieniem milowym w historii repertuaru fortepianowego. Ten koncert, wraz z innymi jego utworami, prezentuje charakterystyczny styl kompozytorski Rachmaninowa, cechujący się śpiewną melodyjnością i bogatą fakturą.
Inne Znaczące Utwory
Choć aktywność kompozytorska Rachmaninowa spadła po emigracji, pozostawił po sobie szereg innych ważnych dzieł, w tym wiele utworów na fortepian, takich jak Preludium cis-moll, które zaprezentował podczas swojego debiutu. Jego twórczość obejmuje również symfonie, koncerty fortepianowe, sonaty i wariacje, stanowiące trzon światowego repertuaru pianistycznego.
Kariera i Wpływ
Pianista Wirtuoz
Siergiej Rachmaninow był powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych pianistów swoich czasów. Jego gra odznaczała się niezwykłą czystością, precyzją i unikalnym, pełnym tonem. Posiadał niezwykłe dłonie, które pozwalały mu na wykonywanie skomplikowanych interwałów, co było kluczowe w interpretacji jego własnych, wymagających kompozycji. Jego nagrania, w tym dla Victor Talking Machine Company i rolki do pianoli Ampico, do dziś stanowią wzór interpretacji.
Dyrygent i Nauczyciel
W latach 1904–1906 Siergiej Rachmaninow pełnił funkcję dyrygenta w Teatrze Bolszoj, gdzie zdobył uznanie za swoje prowadzenie spektakli operowych. Po emigracji do USA musiał skupić się na karierze koncertującego pianisty, aby zapewnić byt swojej rodzinie. Mimo ograniczonych możliwości kompozytorskich, jego wpływ na muzykę XX wieku jest nieoceniony, a jego utwory są nieustannie wykonywane na całym świecie.
Podsumowanie
Siergiej Wasiljewicz Rachmaninow, wybitny kompozytor i pianista, pozostawił po sobie dziedzictwo muzyczne, które nadal inspiruje i porusza słuchaczy na całym świecie. Jego twórczość, charakteryzująca się głęboką emocjonalnością i mistrzowskim kunsztem, stanowi nieodłączny element kanonu muzyki klasycznej, a jego życie, pełne artystycznych triumfów i osobistych wyzwań, jest świadectwem niezwykłej siły ducha i oddania sztuce.
Często Zadawane Pytania (FAQ)
Kto to był Rachmaninow?
Siergiej Rachmaninow był rosyjskim kompozytorem, pianistą i dyrygentem. Uznawany jest za jednego z najwybitniejszych przedstawicieli późnego romantyzmu w muzyce.
Na co zmarł Rachmaninow?
Rachmaninow zmarł na raka płuc. Choroba była w zaawansowanym stadium i mimo leczenia, nie udało się jej pokonać.
Jaki jest najbardziej znany utwór Rachmaninowa?
Do najbardziej znanych utworów Rachmaninowa zalicza się jego Koncert fortepianowy nr 2 c-moll op. 18. Utwór ten zdobył ogromną popularność dzięki swojej romantycznej melodii i wirtuozerii pianistycznej.
Jak się nazywa opera rachmaninowa?
Rachmaninow skomponował dwie opery: „Aleko” oraz „Skąpy rycerz”. Jest również autorem opery „Francesca da Rimini”, choć mniej znanej.
Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Sergei_Rachmaninoff
