Jane Fonda: Ikona kina, aktywistka i symbol zmian – biografia Fondy

1

Jane Seymour Fonda, urodzona 21 grudnia 1937 roku, jest jedną z najwybitniejszych postaci amerykańskiego kina, aktorką, aktywistką polityczną i byłą modelką. Na styczeń 2026 roku aktorka będzie mieć 88 lat. Córka legendarnego aktora Henry’ego Fondy, rozpoczęła swoją karierę od pracy jako modelka, by wkrótce zdefiniować na nowo rolę kobiety w Hollywood. Jej dorobek obejmuje dwukrotne zdobycie Oscara, a jej życie, naznaczone zarówno sukcesami artystycznymi, jak i zaangażowaniem społecznym, czyni ją ikoną niezależności i determinacji. Jest matką trojga dzieci, w tym aktora Troya Garity’ego.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na styczeń 2026 roku ma 88 lat.
• Żona/Mąż: Trzykrotnie zamężna (Roger Vadim, Tom Hayden, Ted Turner).
• Dzieci: Troje dzieci (Troy Garity, Mary Williams – adoptowana).
• Zawód: Aktorka, aktywistka polityczna, była modelka, autorka.
• Główne osiągnięcie: Dwie nagrody Akademii (Oscary) dla najlepszej aktorki, liczne inne prestiżowe nagrody filmowe i za całokształt twórczości.

Rodzina i życie prywatne

Życie osobiste Jane Fondy było równie barwne jak jej kariera. Tragedią naznaczone były jej wczesne lata – w 1950 roku, gdy miała zaledwie 12 lat, jej matka, Frances Ford Seymour, popełniła samobójstwo. Ta bolesna strata wpłynęła na jej późniejsze życie. Ojciec aktorki, Henry Fonda, w tym samym roku poślubił Susan Blanchard, jednak małżeństwo to nie trwało długo. Jane miała brata, Petera Fondę, który również odniósł sukces w świecie filmu, oraz przyrodnią siostrę ze strony matki. Aktorka trzykrotnie stawała na ślubnym kobiercu. Jej pierwszym mężem był francuski reżyser Roger Vadim (rozwód w 1973 roku). Następnie poślubiła aktywistę politycznego Toma Haydena (rozwód w 1990 roku). Jej trzecim mężem był potentat medialny Ted Turner, z którym rozwiodła się w 2001 roku. Jest matką trojga dzieci: syna Troya Garity’ego, który podążył śladami ojca i został aktorem, oraz adoptowanej córki Mary Williams. Znana aktorka Bridget Fonda jest jej siostrzenicą.

Kariera zawodowa

Zanim Jane Fonda na dobre wkroczyła do świata filmu, zdobywała doświadczenie jako modelka, pojawiając się dwukrotnie na okładce prestiżowego magazynu „Vogue”. Jej pasja do aktorstwa rozkwitła w 1954 roku, gdy wystąpiła u boku ojca w charytatywnym przedstawieniu „The Country Girl”. Przełomem okazało się spotkanie z Lee Strasbergiem w Actors Studio w 1958 roku, który dostrzegł w niej ogromny potencjał, skłaniając ją do pełnego poświęcenia się sztuce aktorskiej. Debiut sceniczny na Broadwayu w 1960 roku w sztuce „There Was a Little Girl” przyniósł jej nominację do nagrody Tony, a rok ten zaznaczył również jej kinowy debiut w komedii „Tall Story”. Fonda odważyła się na występy w zagranicznych produkcjach, takich jak francuski film „Circle of Love” z 1964 roku, gdzie pojawiła się nago. Choć odrzuciła kilka znaczących ról, w tym w „Doktorze Żywago”, „Dziecku Rosemary” czy „Bonnie i Clyde”, zdobyła status ikony seksu dzięki wyrazistej roli w filmie science-fiction „Barbarella” z 1968 roku. Po serii sukcesów w latach 70. i 80., w 1991 roku, po ślubie z Tedem Turnerem, wycofała się z aktorstwa. Jej wielki powrót nastąpił w 2005 roku w filmie „Sposób na teściową”, a lata 2015–2022 przyniosły jej kolejne sukcesy i nominacje do nagrody Emmy za serial Netflixa „Grace i Frankie”. Jej kariera, rozciągająca się na dekady, jest dowodem niezwykłej wszechstronności i długowieczności w branży.

Osiągnięcia i nagrody

Jane Fonda jest dwukrotną laureatką Oscara dla najlepszej aktorki, zdobywając tę prestiżową statuetkę za role w filmach „Klute” (1971) i „Powrót do domu” (1978). Jej wybitny talent został doceniony również siedmioma Złotymi Globami, a w 2021 roku otrzymała nagrodę Cecil B. DeMille Award za całokształt twórczości. Wśród licznych wyróżnień znajdują się Honorowa Złota Palma w Cannes (2007), AFI Life Achievement Award (2014), Złoty Lew za całokształt (2017) oraz Screen Actors Guild Life Achievement Award (2025). Za rolę w filmie „Czyż nie dobija się koni?” z 1969 roku otrzymała nagrodę New York Film Critics Circle i swoją pierwszą nominację do Oscara. W 1984 roku zdobyła nagrodę Primetime Emmy dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym za wybitny występ w produkcji „The Dollmaker”, co potwierdza jej wszechstronność.

Najważniejsze nagrody i wyróżnienia

• Dwie nagrody Akademii (Oscary) dla najlepszej aktorki: za role w filmach „Klute” (1971) i „Powrót do domu” (1978).
• Siedem Złotych Globów, w tym nagroda Cecil B. DeMille Award za całokształt twórczości (2021).
• Honorowa Złota Palma w Cannes (2007).
• AFI Life Achievement Award (2014).
• Złoty Lew za całokształt (2017).
• Screen Actors Guild Life Achievement Award (2025).
• Nagroda New York Film Critics Circle za rolę w filmie „Czyż nie dobija się koni?” (1969).
• Primetime Emmy dla najlepszej aktorki w miniserialu lub filmie telewizyjnym za „The Dollmaker” (1984).

Aktywizm i działalność społeczna

Jane Fonda jest znana nie tylko ze swoich ról filmowych, ale także z silnego zaangażowania politycznego i społecznego, które trwa od czasów wojny w Wietnamie. Jej wizyta w Hanoi w 1972 roku, podczas której została sfotografowana na północnowietnamskim dziale przeciwlotniczym, przyniosła jej kontrowersyjny przydomek „Hanoi Jane”. Fonda jest zdeklarowaną feministką i aktywistką ekologiczną. W 2005 roku współzałożyła Women’s Media Center, organizację mającą na celu promowanie i zwiększanie widoczności kobiet w mediach. W 1984 roku była współtwórczynią Hollywood Women’s Political Committee, aktywnie działając na rzecz zmian społecznych. Aktywnie wspierała ruchy rdzennych Amerykanów, społeczność LGBTQ+, protestowała przeciwko wojnie w Iraku i przemocy wobec kobiet. Jej autobiografia „My Life So Far” z 2005 roku stała się ważnym głosem dzielącym się jej doświadczeniami i przemyśleniami.

Sport i fitness

Pasja Jane Fondy do ruchu i aktywności fizycznej jest widoczna od młodych lat. W 1982 roku zapoczątkowała rewolucję fitness wydając kasetę wideo „Jane Fonda’s Workout”, która stała się najlepiej sprzedającym się filmem VHS w historii. Przez kolejne 13 lat wydała 22 filmy z ćwiczeniami, sprzedając ponad 17 milionów egzemplarzy. Po latach przerwy, w latach 2009–2012, aktywnie promowała zdrowy styl życia, wydając kolejne zestawy treningowe.

Kluczowe informacje o „Jane Fonda’s Workout”

• Wydana w 1982 roku kaseta wideo, która zapoczątkowała rewolucję fitness.
• Stała się najlepiej sprzedającym się nagraniem VHS w historii.
• W ciągu 13 lat sprzedano ponad 17 milionów egzemplarzy 22 filmów z ćwiczeniami.
• Po przerwie, w latach 2009-2012, wydano kolejne pięć zestawów treningowych.

Ciekawostki i mniej znane fakty

Po porzuceniu studiów w Vassar College, Jane Fonda spędziła sześć miesięcy w Paryżu, studiując sztukę, zanim ostatecznie zdecydowała się na karierę aktorską. Przygotowując się do roli w filmie „Klute”, przeprowadzała szczegółowe wywiady z prostytutkami i madammami, aby wiernie oddać psychikę swojej postaci. W 2009 roku powróciła na Broadway w sztuce „33 Variations” po 46 latach nieobecności na scenie teatralnej, co przyniosło jej kolejną nominację do nagrody Tony. Jej oficjalna strona internetowa to janefonda.com, gdzie dzieli się informacjami o swojej pracy i aktywizmie. Jej korzenie sięgają nie tylko Włoch i Holandii, ale także Anglii, Francji i Szkocji. W latach 2009–2017 pozostawała w nieformalnym związku z Richardem Perrym. Jej siostrzenicą jest Pilar Corrias, właścicielka galerii sztuki w Londynie.

Warto wiedzieć: Nazwisko Fonda, według przekazów jej ojca, pochodzi od włoskiego przodka, który w XVI wieku wyemigrował do Holandii. Jej pełne imię i nazwisko to Jane Seymour Fonda, jednak po ślubie z pierwszym mężem używała również nazwiska Jane Seymour Plemiannikov.

Kontrowersje i skandale

Kariera Jane Fondy nie była wolna od kontrowersji. W 1963 roku została uznana przez „Harvard Lampoon” za „Najgorszą Aktorkę Roku” za rolę w filmie „Raport Chapmana”. W 1966 roku pozwała magazyn „Playboy” za publikację jej zdjęć bez zgody. Jej wizyta w Hanoi w 1972 roku wywołała ogromne oburzenie w Stanach Zjednoczonych; aktorka później wyrażała żal z powodu pewnych aspektów tej podróży, choć nigdy nie wycofała się ze swoich antywojennych przekonań. W 1970 roku została aresztowana, co stało się jednym z symbolicznych momentów jej działalności aktywistycznej w erze kontrkultury.

Chronologia życia i kariery Jane Fondy

Jane Seymour Fonda to postać, która w sposób niezatararty wpisała się w historię kina i aktywizmu. Jej życiowa droga, naznaczona talentem aktorskim, odwagą cywilną i nieustannym zaangażowaniem w ważne sprawy społeczne, stanowi inspirację dla kolejnych pokoleń. Jej dynamiczna kariera, połączona z silnym głosem w sprawach publicznych, czyni ją jedną z najbardziej wpływowych kobiet XX i XXI wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Jane_Fonda