Fitzgerald: Francis Scott, Pisarz Epoki Jazzu

1

Francis Scott Key Fitzgerald, powszechnie znany jako F. Scott Fitzgerald, urodził się 24 września 1896 roku, a zmarł 21 grudnia 1940 roku. Na rok 2026 Fitzgerald miałby 130 lat. W momencie śmierci miał 44 lata. Był on jednym z najwybitniejszych amerykańskich pisarzy XX wieku, kluczowym przedstawicielem modernizmu i kronikarzem burzliwej „Ery Jazzu”. Jego życie prywatne było naznaczone intensywnym, choć skomplikowanym związkiem z żoną Zeldą Sayre Fitzgerald, z którą miał córkę Frances Scott Fitzgerald, znaną jako Scottie. Fitzgerald jest autorem takich arcydzieł jak „Wielki Gatsby”, które do dziś fascynują czytelników na całym świecie swoją analizą amerykańskiego snu i społecznych aspiracji.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: Na rok 2026 miałby 130 lat.
• Żona/Mąż: Zelda Sayre Fitzgerald
• Dzieci: Frances Scott Fitzgerald (Scottie)
• Zawód: Pisarz, nowelista
• Główne osiągnięcie: Stworzenie „Wielkiego Gatsby’ego”, uznawanego za arcydzieło literatury amerykańskiej i kronikarza „Ery Jazzu”.

Kim był F. Scott Fitzgerald?

Pochodzenie imienia i nazwisko

Prawdziwe nazwisko pisarza brzmiało Francis Scott Key Fitzgerald. Swoje imiona otrzymał na cześć dalekiego kuzyna, Francisa Scotta Keya, autora słów do pieśni „The Star-Spangled Banner”, będącej hymnem narodowym Stanów Zjednoczonych. To historyczne powiązanie nadawało jego nazwisku pewien szczególny rezonans i wskazywało na jego korzenie w amerykańskiej historii.

Data i okoliczności śmierci

F. Scott Fitzgerald zmarł 21 grudnia 1940 roku w Los Angeles, mając zaledwie 44 lata. Przyczyną jego śmierci był nagły atak serca. Co symboliczne, nastąpiło to w okresie, gdy pisarzowi udało się w końcu osiągnąć trzeźwość po latach zmagań z ciężkim alkoholizmem, który znacząco wpłynął na jego zdrowie i życie. Jego śmierć była przedwczesna, pozostawiając niedokończone dzieło i nieodkryty potencjał.

Wykształcenie

Francis Scott Fitzgerald studiował na Uniwersytecie Princeton od 1913 roku. Jego akademicka ścieżka została jednak przerwana. Nigdy nie uzyskał dyplomu, ponieważ w 1917 roku porzucił naukę, aby zaciągnąć się do armii amerykańskiej w obliczu nadciągającej I wojny światowej. To wydarzenie miało istotny wpływ na jego dalsze losy i kształtowanie jego literackiej wrażliwości.

Status literacki

Choć za życia F. Scott Fitzgerald cieszył się jedynie przejściowym sukcesem komercyjnym, głównie w latach 20. XX wieku, jego pozycja w historii literatury uległa znaczącej zmianie. Obecnie jest on powszechnie uznawany za jednego z najwybitniejszych amerykańskich pisarzy XX wieku i czołowego przedstawiciela modernizmu. Jego dzieła stanowią kluczowy element kanonu literatury amerykańskiej, a jego pióro uchwyciło ducha epoki w sposób niezrównany.

Życie prywatne F. Scotta Fitzgeralda

Powiązania rodzinne

Rodzina Fitzgeralda miała pewne kontrowersyjne powiązania historyczne. Kuzynka jego ojca w drugim pokoleniu, Mary Surratt, została powieszona w 1865 roku za udział w spisku mającym na celu zabójstwo prezydenta Abrahama Lincolna. Te mroczne echa przeszłości stanowiły tło dla życia pisarza, wpisując go w szerszy kontekst amerykańskiej historii.

Pierwsza wielka miłość: Ginevra King

Podczas przerwy świątecznej na Uniwersytecie Princeton, młody Scott poznał Ginevrę King, 16-letnią, bogatą debiutantkę z Chicago. Ich kilkaletni romans był burzliwy i intensywny, jednak ostatecznie zakończył się odrzuceniem Scotta przez rodzinę dziewczyny. Ojciec Ginevry miał mu stanowczo powiedzieć, że „biedni chłopcy nie powinni myśleć o poślubianiu bogatych dziewcząt”, co głęboko wpłynęło na pisarza i znalazło odzwierciedlenie w jego twórczości.

Małżeństwo z Zeldą Sayre

F. Scott Fitzgerald poznał Zeldę Sayre w Alabamie, podczas swojej służby wojskowej. Zelda, córka sędziego i wnuczka konfederackiego senatora, początkowo odrzuciła jego oświadczyny, powołując się na brak perspektyw finansowych Scotta. Jednakże, gdy jego pierwsza powieść odniosła sukces w 1920 roku, zgodziła się na ślub. Ich związek był naznaczony zarówno namiętnością, jak i trudnościami, stając się inspiracją dla wielu jego dzieł.

Jedyne dziecko

Owocem małżeństwa F. Scotta Fitzgeralda i Zeldy Sayre była jedna córka, Frances Scott Fitzgerald, która urodziła się w 1921 roku. Córka pisarza była znana pod zdrobnieniem „Scottie”. Jej narodziny stanowiły ważny moment w życiu rodziny, choć późniejsze problemy zdrowotne matki znacząco wpłynęły na ich wspólną egzystencję.

Ostatnia partnerka: Sheilah Graham

Pod koniec swojego życia, gdy Fitzgerald mieszkał w Hollywood, jego ostatnią partnerką była felietonistka Sheilah Graham. Pozostawał z nią w nieformalnym związku, a ona była jego towarzyszką aż do jego śmierci w 1940 roku. Ich relacja stanowiła jedną z ostatnich jasnych kart w jego naznaczonym trudnościami życiu.

Kariera literacka F. Scotta Fitzgeralda

Debiut i przełom: „This Side of Paradise”

Przełomem w karierze F. Scotta Fitzgeralda była publikacja jego pierwszej powieści, „This Side of Paradise” (Po tej stronie raju), w 1920 roku. Książka okazała się kulturalną sensacją, przynosząc autorowi natychmiastową sławę i status rzecznika młodego pokolenia amerykańskiego. Utwór ten doskonale oddawał ducha zmian zachodzących w społeczeństwie po I wojnie światowej.

Popularyzacja terminu „Era Jazzu”

F. Scott Fitzgerald jest powszechnie uznawany za twórcę i propagatora terminu „Jazz Age”, czyli „Era Jazzu”. Termin ten spopularyzował poprzez swój zbiór opowiadań „Tales of the Jazz Age”. W swoich utworach Fitzgerald opisywał ekstrawagancję, nadmiar i dynamiczny styl życia lat 20. XX wieku, tworząc literacki portret tej burzliwej dekady i definiując jej charakter.

Sukces (i porażka) „Wielkiego Gatsby’ego”

Trzecia powieść F. Scotta Fitzgeralda, „The Great Gatsby” (Wielki Gatsby), wydana w 1925 roku, jest dziś uznawana za „Wielką Amerykańską Powieść”. Paradoksalnie, w roku premiery dzieło to okazało się porażką komercyjną. Sprzedano wówczas mniej niż 23 000 egzemplarzy, co było rozczarowujące dla pisarza, który liczył na szeroki odbiór swojego arcydzieła. Dopiero lata późniejsze przyniosły jej zasłużone uznanie.

Praca dla magazynów

Aby utrzymać wystawny styl życia, który prowadził wraz z żoną Zeldą, F. Scott Fitzgerald pisał liczne opowiadania dla popularnych magazynów. W sumie stworzył ich 164, publikując na łamach takich pism jak „The Saturday Evening Post”, „Collier’s Weekly” i „Esquire”. Te krótkie formy literackie stanowiły ważne źródło dochodu, choć często odbiegały od jego ambicji artystycznych.

Kariera w Hollywood

W okresie Wielkiego Kryzysu, kiedy popularność Fitzgeralda zaczęła spadać, przeniósł się do Hollywood. Tam próbował swoich sił jako scenarzysta, licząc na odzyskanie stabilności finansowej i artystycznej. Niestety, ta część jego kariery jest powszechnie uznawana za nieudaną, a jego potencjał scenariuszowy nie został w pełni wykorzystany.

Dzieło pośmiertne: „The Last Tycoon”

Niedokończona powieść F. Scotta Fitzgeralda, „The Last Tycoon”, została zredagowana i wydana pośmiertnie w 1941 roku. Za edycję i publikację dzieła odpowiedzialny był jego przyjaciel, krytyk literacki Edmund Wilson. Powieść ta, choć niekompletna, stanowi ważny element dorobku pisarza i ukazuje jego dalsze zainteresowania literackie oraz mistrzostwo w portretowaniu świata Hollywood.

Służba wojskowa F. Scotta Fitzgeralda

Motywacja do zaciągu

Po bolesnym odrzuceniu przez Ginevrę King, F. Scott Fitzgerald znalazł się w stanie głębokiego załamania. W 1917 roku, w akcie desperacji i z nadzieją na śmierć w walce na froncie zachodnim, zaciągnął się do armii amerykańskiej jako podporucznik (second lieutenant). To wydarzenie było bezpośrednią konsekwencją jego osobistego kryzysu i poszukiwania sensu.

Relacja z Dwightem D. Eisenhowerem

Podczas szkolenia wojskowego w Fort Leavenworth, F. Scott Fitzgerald służył pod dowództwem kapitana Dwighta D. Eisenhowera, który później został prezydentem Stanów Zjednoczonych. Relacja między nimi była napięta. Fitzgerald szczerze nie znosił Eisenhowera i często buntował się przeciwko jego autorytetowi, co świadczy o jego trudnym charakterze nawet w strukturach wojskowych.

Niedoszły wyjazd na front

Mimo zaciągu do armii i nadziei na udział w walce, F. Scott Fitzgerald nigdy nie wziął udziału w działaniach wojennych na froncie. Rozejm z Niemcami został podpisany w listopadzie 1918 roku, tuż przed tym, jak jego jednostka miała zostać wysłana do Europy. Wojna dobiegła końca, zanim pisarz zdążył zaznać jej okrucieństwa.

Muzyka i kultura w twórczości F. Scotta Fitzgeralda

Wpływ na epokę

Choć sam F. Scott Fitzgerald nie był muzykiem, jego twórczość jest nierozerwalnie związana z muzyką jazzową, która stanowiła ścieżkę dźwiękową „Ery Jazzu”. Pisarz z niezwykłą wrażliwością opisywał styl życia „flapperek” i złotej młodzieży, tworząc literacki fundament pod estetykę i ducha lat 20. XX wieku. Jego utwory uchwyciły dynamikę, dekadencję i pragnienia tamtych lat, stając się ikoną epoki.

Zdrowie i wyzwania życiowe F. Scotta Fitzgeralda

Alkoholizm

Przez większość swojego dorosłego życia F. Scott Fitzgerald zmagał się z ciężką chorobą alkoholową. Alkoholizm negatywnie wpływał na jego finanse, stan zdrowia i relacje z wydawcami, stanowiąc stałe wyzwanie i cień kładący się na jego życiu i karierze. Mimo to, w ostatnich miesiącach życia udało mu się osiągnąć trzeźwość, co było znaczącym osobistym sukcesem.

Choroba żony i jej wpływ na twórczość

Życie osobiste F. Scotta Fitzgeralda legło w gruzach, gdy u jego żony, Zeldy, zdiagnozowano schizofrenię. Spędziła ona wiele lat w zakładach psychiatrycznych, co stanowiło ogromne obciążenie dla pisarza. Ta tragiczna sytuacja życiowa zainspirowała Scotta do napisania jednej z jego ważniejszych powieści, „Tender Is the Night” (Czuła jest noc), w której zgłębiał tematykę choroby psychicznej i jej wpływu na relacje międzyludzkie.

Finanse i majątek F. Scotta Fitzgeralda

Od bogactwa do długów

W latach 20. XX wieku F. Scott Fitzgerald zarabiał fortunę, stając się jednym z najlepiej opłacanych pisarzy swoich czasów. Jednakże, jego rozrzutny styl życia, zamiłowanie do luksusu i wysokie koszty leczenia żony doprowadziły go do poważnych problemów finansowych podczas Wielkiego Kryzysu w latach 30. Był to kolejny trudny etap w jego życiu, wymagający ciągłej walki o stabilność.

Ciekawostki z życia F. Scotta Fitzgeralda

Literacki model postaci Daisy Buchanan

Postać Daisy Buchanan, jednej z najbardziej znanych bohaterek płci żeńskiej w utworach F. Scotta Fitzgeralda, z powieści „Wielki Gatsby”, była wzorowana na jego pierwszej miłości, Ginevrze King. To uczucie i późniejsze rozstanie miały ogromny wpływ na kształtowanie jego literackiego świata i kreowanie postaci, które stały się archetypami amerykańskiej kultury.

Krąg towarzyski: „Stracone Pokolenie” i Ernest Hemingway

W Europie, zwłaszcza w Paryżu i na Riwierze Francuskiej, F. Scott Fitzgerald należał do społeczności ekspatriantów znanej jako „Lost Generation” (Stracone Pokolenie). W tym kręgu nawiązał bliskie przyjaźnie, w tym z Ernestem Hemingwayem. Ich relacja była złożona, pełna rywalizacji i wzajemnego wpływu, stanowiąc istotny element życia literackiego epoki.

Wczesny talent

F. Scott Fitzgerald wykazywał talent literacki już od najmłodszych lat. Swoje pierwsze opowiadanie opublikował w gazecie szkolnej w wieku zaledwie 13 lat. Ten wczesny sukces zapowiadał jego przyszłą karierę jako pisarza i nowelisty, który miał zrewolucjonizować amerykańską prozę.

Szybkie pisanie

Pisanie przychodziło Fitzgeraldowi z niezwykłą łatwością, a jego proces twórczy bywał dynamiczny. Swoją pierwszą wersję powieści pt. „The Romantic Egotist” napisał w zaledwie trzy miesiące. Uczynił to z myślą o wysłaniu manuskryptu na front wojenny, co świadczy o jego determinacji i woli tworzenia pomimo burzliwych okoliczności życiowych.

Kluczowe dzieła F. Scotta Fitzgeralda

Twórczość F. Scotta Fitzgeralda obejmuje szereg powieści i zbiorów opowiadań, które na stałe wpisały się w kanon literatury amerykańskiej. Poniżej przedstawiono najważniejsze z nich:

• „This Side of Paradise” (Po tej stronie raju) – debiutancka powieść, która przyniosła mu natychmiastową sławę.
• „Tales of the Jazz Age” (Opowieści z Ery Jazzu) – zbiór opowiadań, który spopularyzował termin „Jazz Age”.
• „The Beautiful and Damned” (Piękni i przeklęci) – powieść opisująca dekadencję i problemy małżeńskie.
• „The Great Gatsby” (Wielki Gatsby) – uznawana za jego arcydzieło, choć początkowo była porażką komercyjną.
• „Tender Is the Night” (Czuła jest noc) – powieść zainspirowana chorobą żony, Zeldą.
• „The Last Tycoon” (Ostatni z magnatów) – niedokończona powieść wydana pośmiertnie.

Rodzina i bliscy F. Scotta Fitzgeralda

Życie osobiste F. Scotta Fitzgeralda było silnie związane z jego żoną Zeldą, a także córką Frances Scott Fitzgerald. Jego związki miały znaczący wpływ na jego twórczość i postrzeganie świata, odzwierciedlając złożoność ludzkich relacji i aspiracji.

F. Scott Fitzgerald, mimo burzliwego życia naznaczonego zarówno błyskotliwymi sukcesami, jak i tragicznymi osobistymi wyzwaniami, pozostawił po sobie niezwykłe dziedzictwo literackie. Jego powieści i opowiadania, a w szczególności „Wielki Gatsby”, wciąż stanowią kluczowe dzieła literatury amerykańskiej, analizujące marzenia, rozczarowania i złożoność ludzkiej natury w kontekście amerykańskiego snu lat 20. XX wieku.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/F._Scott_Fitzgerald