Engels: Friedrich Engels – współtwórca marksizmu i krytyk własności prywatnej

0

Friedrich Engels, niemiecki filozof, ekonomista i teoretyk socjalizmu, urodził się 28 listopada 1820 roku w Barmen, a zmarł w Londynie 5 sierpnia 1895 roku. W chwili śmierci miał 74 lata. Był wszechstronnym uczonym, którego zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię, historię, socjologię, antropologię i nauki przyrodnicze. Razem z Karolem Marksem stworzył fundamenty marksizmu, rozwijając kluczowe koncepcje takie jak materializm historyczny i dialektyczny, które miały globalny wpływ na ruchy socjalistyczne i komunistyczne.

Najważniejsze fakty:

• Wiek: 74 lata (w momencie śmierci)
• Żona/Mąż: Brak informacji o formalnym małżeństwie, żył w wieloletnich związkach z Mary i Lizzie Burns.
• Dzieci: Brak informacji o dzieciach.
• Zawód: Filozof, ekonomista, teoretyk socjalizmu, przemysłowiec.
• Główne osiągnięcie: Współtwórca marksizmu, współautor „Manifestu Komunistycznego”, redaktor i wydawca drugiego i trzeciego tomu „Kapitału”.

Podstawowe informacje o Friedrichu Engelsie

Friedrich Engels przyszedł na świat 28 listopada 1820 roku w Barmen, w regionie należącym wówczas do Królestwa Prus. Zmarł w Londynie 5 sierpnia 1895 roku, mając 74 lata. Jego życie i twórczość miały ogromny wpływ na kształtowanie współczesnych ruchów socjalistycznych i komunistycznych na całym świecie. Engels był postacią o niezwykle szerokich zainteresowaniach naukowych, obejmujących filozofię polityczną, ekonomię polityczną, historię, socjologię, antropologię oraz nauki przyrodnicze. Ta wszechstronność pozwoliła mu na stworzenie kompleksowych teorii społecznych, które do dziś stanowią przedmiot analizy i debaty. Jest powszechnie uznawany za współtwórcę marksizmu, rozwijając wraz z Karolem Marksem kluczowe koncepcje, takie jak materializm historyczny, materializm dialektyczny oraz socjalizm naukowy, które stanowiły próbę naukowego wyjaśnienia mechanizmów rozwoju społeczeństwa i walki klasowej.

Życie osobiste i rodzinne Friedricha Engelsa

Pochodzenie i wczesne lata

Friedrich Engels pochodził z zamożnej rodziny przemysłowców, co od samego początku stwarzało pewien konflikt między jego osobistymi poglądami a burżuazyjnym pochodzeniem. Był najstarszym synem Friedricha Engelsa Sr. i Elisabeth „Elise” Franziski Mauritii von Haar. Dzieciństwo spędził w atmosferze surowego pietyzmu, co było wynikiem głębokiej religijności jego rodziców. Już w młodości zaczął odrzucać te religijne przekonania, co doprowadziło do narastających napięć z ojcem, który pragnął widzieć go w roli statecznego kupca. Ten konflikt z rodzinnym środowiskiem znacząco wpłynął na jego dalsze życie i wybory ideologiczne. Aby uniknąć konfliktu z ojcem i problemów z cenzurą, zaczął publikować swoje wczesne artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald.

Związki i relacje

Przez dwadzieścia lat Friedrich Engels żył w nieformalnym związku z Mary Burns, irlandzką robotnicą, którą poznał około 1843 roku w Manchesterze. To właśnie Mary Burns odegrała kluczową rolę w jego życiu, wprowadzając go w środowisko angielskiego proletariatu i zapewniając mu głębokie zrozumienie warunków życia klasy robotniczej. Po śmierci Mary w 1863 roku, Engels związał się z jej młodszą siostrą, Lizzie Burns. Pozostawał z nią w relacji aż do jej śmierci w 1878 roku. Decyzję o formalnym małżeństwie z Lizzie podjął dopiero na łożu śmierci, pragnąc spełnić jej religijne przekonania. Te bliskie relacje, zwłaszcza te z Mary Burns, były dla niego nie tylko źródłem osobistego wsparcia, ale także kluczową inspiracją dla jego późniejszej twórczości i analiz społecznych.

Kariera zawodowa i działalność polityczna

Początki kariery

Friedrich Engels rozpoczął swoją karierę zawodową w 1838 roku jako uczeń kupiecki w Bremie. Pracował w firmie eksportowej Heinricha Leopolda, jednocześnie potajemnie publikując artykuły pod pseudonimem Friedrich Oswald. W 1841 roku odbył służbę wojskową w Berlinie, gdzie służył w artylerii gwardii. Ten okres wykorzystał na uczęszczanie na wykłady uniwersyteckie i nawiązanie kontaktów z grupą Młodych Heglistów, w tym z Bruno Bauerem. W tym samym roku opublikował swoje pierwsze prace w czasopiśmie „Deutsch-Französische Jahrbücher”, a także po raz pierwszy spotkał Karola Marksa i Arnolda Rugiego.

Działalność w Manchesterze i wsparcie dla Marksa

Przez wiele lat Friedrich Engels prowadził podwójne życie w Manchesterze, pracując w rodzinnej firmie tekstylnej Ermen & Engels od 1850 do 1870 roku. Ta praca pozwoliła mu na finansowe wspieranie Karola Marksa i jego rodziny, co umożliwiło Marksowi skupienie się na pisaniu „Kapitału”. Engels w Manchesterze był naocznym świadkiem tragicznych warunków życia klasy robotniczej, co znalazło odzwierciedlenie w jego dziełach. W 1844 roku po raz pierwszy spotkał Karola Marksa, co zapoczątkowało ich wieloletnią współpracę. Engels proponował Marksowi współpracę nad wspólnym dziełem, mającym być reakcją na filozofię Hegla. Po przejściu na emeryturę w 1870 roku, cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej, co pozwalało mu na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. W 1850 roku wraz z Karolem Marksem założył firmę handlową „Ermen & Engels”, która miała zapewnić Marksowi fundusze na dalszą działalność naukową. W późniejszych latach Ermen wykupił od niego udziały w przedsiębiorstwie za kwotę odpowiadającą kilku milionom funtów w przeliczeniu na dzisiejszą wartość nabywczą.

Rola w organizacjach międzynarodowych

Friedrich Engels odegrał kluczowe role w organizacjach międzynarodowych, aktywnie działając na rzecz rozwoju ruchu robotniczego. Był aktywnym członkiem Związku Komunistów w latach 1847–1852. Następnie, w latach 1864–1876, był zaangażowany w działalność Pierwszej Międzynarodówki. W ostatnich latach życia aktywnie wspierał Socjaldemokratyczną Partię Niemiec oraz Drugą Międzynarodówkę. Jego zaangażowanie w te organizacje świadczy o jego nieustającej walce o prawa klasy robotniczej i dążeniu do stworzenia międzynarodowego ruchu socjalistycznego. Był postrzegany jako przywódca i doradca dla wielu liderów partii robotniczych w całej Europie, często odwiedzany w Londynie.

Najważniejsze dzieła i wkład intelektualny

Przełomowe publikacje

Jedną z pierwszych ważnych prac Friedricha Engelsa była opublikowana w 1845 roku książka „Położenie klasy robotniczej w Anglii” (The Condition of the Working Class in England). Dzieło to, oparte na jego osobistych obserwacjach i badaniach przeprowadzonych w Manchesterze, dokumentowało tragiczne warunki życia proletariatu w dobie rewolucji przemysłowej. Innym przełomowym dziełem było „Anti-Dühring”, opublikowane w 1878 roku. Była to kompleksowa polemika z teoriami Eugena Dühringa i jednocześnie systematyczny wykład światopoglądu marksistowskiego, przedstawiający zasady socjalizmu naukowego. W 1884 roku wydał „Pochodzenie rodziny, własności prywatnej i państwa”, w którym wykorzystał badania antropologiczne do analizy rozwoju struktur społecznych i uzasadnienia tezy o historycznej zmienności instytucji rodziny i państwa. W tym dziele przedstawiono analizę rozwoju społecznego i ewolucji instytucji społecznych, w tym likwidacje tradycyjnej rodziny.

Współpraca z Karolem Marksem

Najważniejszym dziełem powstałym we współpracy z Karolem Marksem jest „Manifest Komunistyczny”, opublikowany w 1848 roku. Ten dokument stał się jednym z najważniejszych tekstów politycznych w historii, definiując cele i program rodzącego się ruchu komunistycznego. Ich wspólna praca stanowiła fundament marksizmu, łącząc w sobie analizę ekonomiczną, filozoficzną i historyczną. Engels był nie tylko współpracownikiem, ale i przyjacielem Marksa, wspierając go finansowo i intelektualnie przez wiele lat. Książka „The Condition of the Working Class in England in 1844” była kluczowym dziełem, które zapoczątkowało ich współpracę. Ich wspólna praca nad teoriami socjalizmu naukowego, takimi jak materializm dialektyczny, była rewolucyjna. Wraz z Karolem Marksem stworzył teorię walki klasowej. Warto wspomnieć o wspólnym dziele „The Holy Family”, które ukazało się w 1845 roku. Ich współpraca była kluczowa dla rozwoju teorii socjalizmu.

Systematyzacja teorii marksistowskiej

Po śmierci Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels podjął się tytanicznej pracy edytorskiej. Przygotował do druku drugi (1885) i trzeci (1894) tom „Kapitału” na podstawie nieuporządkowanych notatek i rękopisów pozostawionych przez przyjaciela. Jego praca edytorska pozwoliła na pełne zaprezentowanie dzieła życia Marksa światu. Engels odegrał kluczową rolę w systematyzacji i popularyzacji teorii marksistowskiej. Opracował koncepcję materializmu dialektycznego, przenosząc zasady dialektyki na grunt nauk przyrodniczych i społecznych. Celem było stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii, przyrody i społeczeństwa. Materializm dialektyczny stał się jednym z filarów marksizmu, oferując metodologię analizy rzeczywistości i prognozowania jej zmian. Praca „Anti-Dühring” stanowiła kluczowe przedstawienie tej koncepcji, rozwijając ją w osobno wydaną pracę. Był autorem koncepcji socjalizmu naukowego, która stanowiła przeciwwagę dla utopijnych wizji socjalizmu.

Osiągnięcia i dziedzictwo

Edytorska praca po śmierci Marksa

Po śmierci Karola Marksa w 1883 roku, Friedrich Engels wziął na siebie odpowiedzialność za opracowanie i publikację jego niedokończonych dzieł. Jego praca edytorska nad drugim (wydanym w 1885 roku) i trzecim (wydanym w 1894 roku) tomem „Kapitału” była dziełem ogromnego wysiłku intelektualnego i organizacyjnego. Engels skrupulatnie analizował i porządkował notatki oraz rękopisy pozostawione przez Marksa, dbając o wierność jego myślom i intencjom. Dzięki jego zaangażowaniu, te kluczowe dzieła marksizmu mogły ujrzeć światło dzienne, stanowiąc podstawę dalszych analiz i debat. Jego wysiłek znacząco przyczynił się do utrwalenia i rozpowszechnienia spuścizny intelektualnej Marksa.

Status lidera i doradcy ruchu socjalistycznego

Po 1883 roku, po śmierci Marksa, Friedrich Engels zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle) w ruchu socjalistycznym. Stał się głównym autorytetem i doradcą dla liderów partii robotniczych w całej Europie. Jego dom w Londynie stał się miejscem, do którego regularnie pielgrzymowali działacze polityczni, by zasięgnąć rady w sprawach politycznych i ideologicznych. Ten status jako mędrca i mentora podkreślał przydomek „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road, którym nazywano go w późniejszych latach życia. Jego wpływ na rozwój europejskiego socjalizmu i komunizmu był nieoceniony, a jego rady kształtowały kierunki działania wielu ruchów politycznych. Jego działalność wykraczała poza same publikacje, obejmując aktywne doradztwo i wspieranie liderów partii robotniczych.

Rozwój koncepcji materializmu dialektycznego

Jednym z kluczowych osiągnięć intelektualnych Friedricha Engelsa było opracowanie koncepcji materializmu dialektycznego. Przeniósł on zasady dialektyki, wywodzące się z filozofii Hegla, na grunt nauk przyrodniczych i społecznych. Celem było stworzenie spójnego, naukowego systemu wyjaśniającego rozwój materii, przyrody i społeczeństwa. Materializm dialektyczny stał się jednym z filarów marksizmu, oferując metodologię analizy rzeczywistości i prognozowania jej zmian. Ta koncepcja stała się podstawą dla wielu późniejszych teorii naukowych i filozoficznych, podkreślając dynamiczny charakter rzeczywistości oraz wzajemne powiązania zjawisk. Praca „Anti-Dühring” stanowiła kluczowe przedstawienie tej koncepcji, rozwijając ją w osobno wydaną pracę. Był autorem koncepcji socjalizmu naukowego, która stanowiła przeciwwagę dla utopijnych wizji socjalizmu.

Kontrowersje i aktywność rewolucyjna

Udział w wydarzeniach historycznych

Friedrich Engels aktywnie uczestniczył w walkach podczas Wiosny Ludów w 1849 roku. Brał udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie jako adiutant Augusta Willicha. To bezpośrednie doświadczenie wojskowe wykorzystał później w swoich pismach teoretycznych, analizując dynamikę konfliktów społecznych i rewolucyjnych. Jego zaangażowanie w te wydarzenia świadczy o jego radykalnych poglądach i gotowości do działania na rzecz zmian społecznych. Przeżycia z tego okresu z pewnością wpłynęły na jego późniejsze analizy strategii rewolucyjnych. Jego udział w tych wydarzeniach był aktem odwagi i zaangażowania w walkę o poprawę losu klasy robotniczej.

Działalność wywrotowa i konsekwencje

Ze względu na swoją działalność wywrotową i radykalne poglądy, Friedrich Engels musiał uciekać z Prus i Francji. Te prześladowania ostatecznie doprowadziły go do osiedlenia się na stałe w Anglii. Wielka Brytania stała się bezpieczną przystanią dla wielu ówczesnych rewolucjonistów, oferując większą swobodę polityczną. Pomimo konieczności opuszczenia ojczyzny, Engels nie zaprzestał swojej działalności, kontynuując pracę teoretyczną i organizacyjną. Jego doświadczenia z emigracji i życia na wygnaniu z pewnością wzmocniły jego determinację w walce o sprawiedliwość społeczną. Jego działalność wywrotowa była postrzegana jako zagrożenie dla istniejącego porządku, co skutkowało koniecznością ukrywania się i zmiany miejsca zamieszkania.

Ciekawostki z życia Friedricha Engelsa

Przydomki i status

W późniejszych latach życia Friedrich Engels zyskał przydomek „Wielkiego Lamy” z Regent’s Park Road. Odnosiło się to do jego statusu mędrca i mentora, do którego pielgrzymowali socjaliści z różnych krajów, aby zasięgnąć rady w sprawach politycznych i ideologicznych. Ten przydomek świadczy o jego ogromnym autorytecie i szacunku, jakim darzyli go zwolennicy ruchu socjalistycznego. Jego mądrość i doświadczenie czyniły go nieocenionym źródłem wiedzy dla młodszych pokoleń działaczy. W ruchu socjalistycznym po 1883 roku zyskał przydomek „Pierwszych Skrzypiec” (First Fiddle), co podkreślało jego wiodącą rolę.

Styl życia

Mimo swoich radykalnych poglądów i zaangażowania w walkę o prawa klasy robotniczej, Friedrich Engels po przejściu na emeryturę w 1870 roku cieszył się stylem życia typowym dla wyższej klasy średniej. Pozwalało mu to na utrzymywanie dużego domu w Londynie i organizowanie spotkań dla intelektualnej elity ruchu robotniczego. Ten kontrast między jego pochodzeniem i stylem życia a jego ideologią jest jednym z interesujących aspektów jego biografii. Jego sytuacja finansowa, zapewniona przez rodzinny biznes, umożliwiła mu skupienie się na pracy teoretycznej i wspieraniu innych działaczy, takich jak Karol Marks. Jego życie było przykładem połączenia zaangażowania rewolucyjnego z komfortem materialnym.

Warto wiedzieć: Friedrich Engels był wszechstronnym uczonym i teoretykiem, którego główne zainteresowania obejmowały filozofię polityczną, ekonomię polityczną, historię, socjologię, antropologię oraz nauki przyrodnicze.

• Kluczowe koncepcje współtworzone z Karolem Marksem:
• Materializm historyczny
• Materializm dialektyczny
• Socjalizm naukowy

Warto wiedzieć: Pochodził z zamożnej rodziny przemysłowców, co stwarzało stały konflikt między jego radykalnymi poglądami a burżuazyjnym pochodzeniem.

• Najważniejsze organizacje, w których działał Friedrich Engels:
• Związek Komunistów (1847–1852)
• Pierwsza Międzynarodówka (1864–1876)
• Socjaldemokratyczna Partia Niemiec
• Druga Międzynarodówka

Podsumowując, Friedrich Engels był postacią o niezwykłym znaczeniu dla rozwoju myśli socjalistycznej i komunistycznej. Jego wszechstronny dorobek teoretyczny, połączony z aktywną działalnością polityczną i społeczną, wywarł trwały wpływ na kształtowanie historii ruchu robotniczego. Jego życie stanowi przykład niezwykłego połączenia głębokich dociekań intelektualnych z nieustępliwym zaangażowaniem w walkę o sprawiedliwość społeczną.

Często Zadawane Pytania (FAQ)

Źródła:
https://en.wikipedia.org/wiki/Friedrich_Engels